Raport PTBN, Tom V (2025), Wydanie Specjalne, pt. „Rosyjskie ataki militarne na Ukrainę i działania wojenne wymierzone w infrastrukturę sieci energetycznych (2022–2024)”, autorstwa dra Michała Piekarskiego i dra Marcina Lipki, został przygotowany w ramach projektu R-GRID „AI Algorithms for Threat Prediction and Power Grid Protection” (nr G6249) realizowanego w ramach programu NATO Science for Peace and Security (SPS).
Autorzy analizują rosyjską strategię prowadzenia wojny systemowej, w której infrastruktura krytyczna, zwłaszcza energetyczna, staje się pełnoprawnym polem walki, a nie jedynie zapleczem gospodarki. Wykazują też ciągłość rosyjskiego podejścia: od hybrydowego przejęcia Krymu w 2014 r. (paraliż instytucji, telekomunikacji i zarządzania bez masowej destrukcji), po otwartą kampanię zniszczeń energetycznych prowadzoną przeciwko Ukrainie po 2022 r.
Od 2022 r. Rosja realizuje zintegrowaną „strategiczną operację niszczenia celów krytycznych” polegającą na skoordynowanym użyciu rakiet manewrujących i balistycznych, dronów, cyberataków oraz operacji informacyjno-psychologicznych. Celem jest nie tylko osłabienie potencjału militarnego Ukrainy, lecz przede wszystkim wywołanie kaskadowych awarii prowadzących do kryzysu humanitarnego i załamania odporności państwa (przede wszystkim w obszarach wytwarzania energii elektrycznej, ciepła, wody, a także transportu). Ataki mają charakter warstwowy: najpierw saturacja obrony dronami-wabikami, następnie uderzenia rakietami manewrującymi, a na końcu szybkie pociski balistyczne w kluczowe węzły systemu.
Raport wskazuje cztery główne cele rosyjskiej kampanii energetycznej:
- polityczno-psychologiczny – „terroryzm energetyczny” wobec ludności cywilnej (tzw. „weaponizacja zimy”),
- ekonomiczny – deindustrializacja Ukrainy i wymuszenie zależności od pomocy zewnętrznej,
- wojskowo-operacyjny – zakłócenie logistyki (w tym transport kolejowy i morski), przemysłu obronnego i systemów dowodzenia,
- hybrydowy – połączenie środków kinetycznych z cyberatakami, wojną informacyjną i presją psychologiczną.
Jednocześnie Ukraina, mimo ogromnych strat (m.in. masowe wyłączenia elektrowni cieplnych i wodnych oraz uderzenia w autotransformatory wysokich napięć), zbudowała praktyczną szkołę odporności infrastrukturalnej. Kluczowe okazały się trzy filary:
- pasywna ochrona inżynieryjna (wielopoziomowe osłony, „sarkofagi” transformatorów),
- obrona aktywna (systemy OPL/EW),
- zmiany strukturalne, przede wszystkim decentralizacja poprzez generację rozproszoną i mikrosieci („energy islands”).
Autorzy podkreślają, że żadna z tych metod nie działa samodzielnie – skuteczność daje dopiero ich synergia. Decentralizacja skraca czas przywracania zasilania i znacząco utrudnia przeciwnikowi całkowite sparaliżowanie systemu.
W części prognostycznej (2025–2030) raport ostrzega, że doświadczenia z Ukrainy są poligonem dla przyszłych działań wobec państw trzecich, w tym NATO. Przewidywane scenariusze obejmują m.in. zsynchronizowane ataki cybernetyczno-kinetyczne skutkujące blackoutem, sabotaż infrastruktury podmorskiej (kable, gazociągi, LNG) oraz eskalację kinetyczną na morzach. Szczególnie niepokojąca jest „szara strefa” – działania poniżej progu formalnej wojny z utrudnioną atrybucją, które paraliżują proces decyzyjny sojuszu.
Autorzy formułują konkretne rekomendacje dla państw NATO: wdrożenie zasady „resilience by design” (odporność wbudowana już na etapie projektowania), wzmocnienie ram prawnych wobec sabotażu i „floty cieni”, integrację danych sensorycznych (także prywatnych) dla pełnej świadomości sytuacyjnej na morzach, rozwój zwalczania dronów i systemów podwodnych oraz intensyfikację kontrwywiadu w sektorach infrastruktury krytycznej.
Konkluzja raportu jest jednoznaczna: wojna w Ukrainie trwale zmieniła europejskie myślenie o bezpieczeństwie sektora energetycznego. Infrastruktura energetyczna przestała być wyłącznie zasobem gospodarczym – stała się domeną działań bojowych. Dla NATO bezpieczeństwo dostaw energii musi być traktowane na równi z ochroną granic, a prawdziwym testem skuteczności obrony zbiorowej w nadchodzącej dekadzie będzie zdolność odstraszania, wykrywania i zdecydowanej reakcji na ataki hybrydowe w tej sferze.
